Jak zwracano się do najważniejszych osób na świecie w 1911 r.

Do dzisiaj pisanie listów jest podstawową formą komunikacji z najważniejszymi osobami na świecie. Teraz, jeśli chcemy coś istotnego załatwić piszemy do prezydenta lub premiera. Przed I wojną światową pisano do cesarzy, królów i arcyksiążąt. Należało więc orientować się w należnych tytułach i zwrotach tak, by nie obrazić adresata i dojść do swego celu.

Fragment obrazu Gabriëla Metsu "Mężczyzna piszący list"
Fragment obrazu Gabriëla Metsu „Mężczyzna piszący list”

Tytuły władz i osobistości

Poniżej podaję listę zwrotów jakich należało używać w korespondencji do najważniejszych osób. Do każdego stanowiska przypisanych jest pięć formuł:

Pierwsza to tytuł używany w nagłówku listu. Druga to tytuł, którego używano w treści wiadomości. Trzecia to formuła stosowana była na końcu listu do wyrażenia czci. Czwarta służyła za podpis. Natomiast piąta to adres zapisywany na kopercie.

Wszystkie formuły pochodzą z książki: Wojciech Galant, Formy towarzyskie. Prawidła i wskazówki przyzwoitego zachowania się w różnych chwilach życia, Mikołów – Warszawa 1911.

Warto zwrócić uwagę jak stopień w hierarchii był wyrażany za pomocą tych formuł. W pierwszej kolejności podane są osoby duchowne, dalej władcy świeccy.

<<Zobacz też: Gentleman w sieci – sztuka pisania e-maili>>

Papież

Tytuł w nagłówku Ojcze święty!
Tytuł w treści Wasza Świątobliwość
Cześć W najgłębszej pokorze (z najgłębszą czcią) dla Waszej Świątobliwości
Podpis najposłuszniejszy syn N. N.
Adres Do Jego Świątobliwości, Papieża (w 1911 był Pius X) w Rzymie

 

Kardynał

Tytuł w nagłówku Eminencyo! (Najprzewielebniejszy Ks. Kardynale!) Najmiłościwszy Panie!
Tytuł w treści Wasza Eminencya
Cześć Z najgłębszą czcią dla Waszej Eminencyi pozostaje
Podpis najpowolniejszy syn N. N.
Adres Do Jego Eminencyi, Najprzewielebniejszego Ks. Kardynała N. N. w N.

 

Arcybiskup lub Biskup

Tytuł w nagłówku Jaśnie Wielmożny Ks. Arcybiskupie, Biskupie (Arcypasterzu)!
Tytuł w treści Wasza Arcypasterska Mość!
Cześć Z najgłębszem poważaniem dla Waszej Biskupiej Mości pozostaje
Podpis najposłuszniejszy syn N. N.
Adres Jego Arcybiskupiej (Biskupiej) Mości, Najprzewielebniejszemu Ks. N. N., Arcybiskupowi (Biskupowi) w N.

 

Ksiądz

Tytuł w nagłówku Wasza Wielebności (Przewielebności), Wielebny (Przewielebny) Księże (Dobrodzieju, Proboszczu, Dziekanie), Najprzewielebniejszy Ks. Kanoniku, Prałacie! itd.
Tytuł w treści Wasza Przewielebność, Ks. Dobrodziej (Proboszcz itd.)
Cześć Z wysoką czcią pozostaje
Podpis uniżony sługa N. N.
Adres Przewielebny Ks. Proboszcz N. N. w N.

 

Ksieni

Tytuł w nagłówku Przewielebna Panno Ksieni, Dobrodziejko!
Tytuł w treści Wasza Przewielebność
Cześć Waszej Przewielebności cześć wyraża
Podpis uniżony sługa N. N.
Adres Przewielebna Panna Ksieni Dobrodziejka N. N. w N.

 

Przełożona klasztoru

Tytuł w nagłówku Wielebna Matko!
Tytuł w treści Wasza Wielebność
Cześć Wyrażam cześć wysoką
Podpis uniżony sługa N. N.
Adres Wielebna Matka N. N., Przełożona klasztoru (Domu, Konwentu itd.), w N.[Do zakonnicy: Wielebna Siostro, Wasza Wielebność Wielebna Siostra (lub w skróceniu: S.) N. N. klasztor N.]

 

Cesarz niemiecki

Tytuł w nagłówku Najmiłościwszy Panie!
Tytuł w treści Wasza cesarska i królewska Mość raczy najłaskawiej (najmiłościwiej)
Cześć Z najgłębszą czcią dla Waszej cesarskiej i królewskiej Mości pozostaje
Podpis najpowolniejszy sługa N. N.
Adres Do Jego cesarskiej i królewskiej Mości, cesarza Niemiec i króla Prus

 

Cesarz austriacki

Tytuł w nagłówku Najmiłościwszy Panie!
Tytuł w treści Wasza cesarska, królewska i Apostolska Mość
Cześć Z najgłębszą uległością dla Waszej cesarskiej, królewskiej i Apostolskiej Mości
Podpis najpowolniejszy sługa N. N.
Adres Do Jego cesarskiej, królewskiej i Apostolskiej Mości, cesarza Austro-Węgier

 

Król

Tytuł w nagłówku Wasza królewska Mości! Najmiłościwszy Panie!
Tytuł w treści Wasza królewska Mość
Cześć W najgłębszej czci dla Waszej królewskiej Mości
Podpis najposłuszniejszy sługa N. N.
Adres Do Jego królewskiej Mości, króla N. N.

 

Panujący książę

Tytuł w nagłówku Najmiłościwszy Panie! Jaśnie Oświecony Panie!
Tytuł w treści Wasza królewska Wysokość
Cześć W najgłębszej czci dla Waszej królewskiej Wysokości
Podpis najposłuszniejszy sługa N. N.
Adres Do Jego królewskiej Wysokości, ks. N. N. w N., Władcy N.

 

Arcyksiążę

Tytuł w nagłówku Wasza arcyksiążęca Mości! (Wysokości!) Najłaskawszy Arcyksiążę i Panie!
Tytuł w treści Wasza królewska (cesarska) Wysokość
Cześć Z najgłębszą czcią dla Waszej królewskiej (cesarskiej) Wysokości pozostaję
Podpis najpoddańszy sługa N. N.
Adres Do Jego królewskiej (cesarskiej) Wysokości, Arcyksięcia N. w N.

Książę i członkowie niegdyś panujących Domów książęcych

Tytuł w nagłówku Jaśnie Oświecony Książę i Panie!
Tytuł w treści Wasza Jaśnie Oświecona Mość
Cześć W najgłębszej czci dla Waszej Jaśnie Oświeconej Mości
Podpis najuniżeńszy sługa N. N.
Adres Jego Jaśnie Oświeconej Mości, Księciu N. w N.

Minister

Tytuł w nagłówku Wasza Ekscellencyo!
Tytuł w treści Wasza Ekscellencya
Cześć Najgłębszą cześć dla Waszej Ekscellencyi wyraża
Podpis najpoddańszy sługa N. N.
Adres Do Jego Ekscellencyi N. N., Ministra … itd.

Hrabia lub baron

Tytuł w nagłówku Jaśnie Wielmożny Panie Hrabio!
Tytuł w treści Jaśnie Wielmożny Pan Hrabia
Cześć Z największą czcią dla zostaję, Jaśnie Wielmożnego Pana
Podpis uniżony sługa N. N.
Adres Jaśnie Wielmożny Pan Hrabia N. N. w N.

Do zwykłych osób

Tytuł w nagłówku Wielmożny Panie! Wasza Mości!
Tytuł w treści Wielmożny Pan, Wasza Mość
Cześć Z rzetelną czcią i poważaniem, Wielmożnego Pana
Podpis uniżony sługa N. N.
Adres Wielmożny Pan N. N. w N.

Co sądzicie o podpisywaniu się „najpoddańszy sługa” itp.? Myślę, że pod tym względem trudno byłoby nam wrócić w tamte czasy.

Newsletter

Nie przegap żadnego wpisu! Zapisz się na newsletter e-mail:

Please wait...

Thank you for signing up!

  • gluth

    Najpoddańszy sługa? Nie ma problemu, ale dziewczyna musi być fajna. 😉

    • Karol

      To chyba rzeczywiście blog o modzie, bo wyczuwam pantofla. 😉

  • agent0798

    Gdy mowa jest o „zwyklych osobach” to chodzi chyba o ludziach przynajmniej równych z nadawca? Jakoś nie mogę sobie wyobrazić, aby ktoś z wyzszych swer pisał do kogoś nie tak ważnego z podpisem „unizony sluga”.

    • Do takich osób w ogóle nie pisano listów z prośbami.

  • Jestem pod wrażeniem jak ludzie kiedyś się do siebie odnosili. W dzisiejszych czasach jest to nie do pomyślenia.

  • Marcus B.

    Do dzisiaj zostały, wówczas praktykowane zwroty – do Papieża „Wasza Świątobliwość”, i do kardynała „Eminencja”. Natomiast zastanawia mnie, że nie ma obecnie używanego do arcybiskupów/biskupów „Ekscelencjo”.
    Pamiętam jak na bierzmowaniu, gdy pisaliśmy podanie do biskupa, ks. proboszcz podawał tytuł „Jego Eskcelencja Arcybiskup Metropolita Częstochowski ks. dr …” 🙂

  • A co ze zwrotem „szanowny panie”? Moja babcia kiedyś opowiadał mi jak ją razi powszechne używanie tego zwrotu, gdyż przed wojną zwracano się tak tylko do osób, które na określenie wielmożną zdecydowanie nie zasługiwały. Teraz zaś sam jak piszę czasem list to stawiam przed nazwiskiem „sz. p.”. Jak to jest?

  • Dorota

    Kiedyś, jeszcze jako dziecko, zapytałam o „wielmożnego” i „szanownego” moją Mamę, ponieważ wtedy (czyli jakieś 20 lat temu) jeszcze się czasem zdarzały listy z takimi nagłówkami. Mama mi wytłumaczyła, że obecnie zwrot „wielmożny pan” jest nieco archaiczny, bo raczej już nie ma w Polsce powojennej Wielmożów i na obecne czasy zwrot „szanowny pan” jest po prostu bardziej na miejscu i bez zbędnej „pompy”
    Mnie to do dzisiejszego dnia przekonuje i zawsze używam w korespondencji „szanowny/szanowna”.
    Pozdrawiam wszystkich i życzę miłej niedzieli 🙂

  • Piotr

    Ciekawe jest to, że obecnie takie i inne tytuły w tekstach np. o polityce stosuje p. Janusz Korwin-Mikke, który(oprócz wymienionych) stosuje tytuł Wielce czcigodny i Wielce szanowny jeśli pisze o pośle i senatorze.

    • Atanataro

      Janusz Korwin-Mikke jest, mówiąc dość skrótowo i pobieżnie, pewnym rodzajem konserwatysty, więc hołduje tym dawnym zasadom zwracania się do pewnych ludzi. Zwrot „Wielce Czcigodny” jest zwrotem honorowym, którego należy używać w stosunku do posła izby niższej (marszałek/spiker/przewodniczący izby niższej jest tytułowany Najczcigodniejszym), a „Wielce Dostojny” – w stosunku do posła izby wyższej (i szef tej izby jest wówczas „Najdostojniejszy”). W Anglii zwroty te są nadal praktykowane, z tym, że ich dosłowne brzmienie jest nieco inne, są to Honourable, Right Honourable, Most Honourable, Noble etc.

      • jarjak

        A propos, jakiś czas temu natrafiłem na artykuł w BBC głoszący, że w Polsce politycy zwroacają się do siebie nad wyraz uprzejmie. Jako przykład podano następujące stwierdzenie:
        „Panie! Pan jesteś idiota!”
        przetłumaczone jako:
        „Sir! You are an idiot, sir.”

  • vrr

    A dlaczego ktoś kto nie jest katolikiem miałby się określać jako „posłuszny” papieżowi? Już nie wspomnę o tym że Anglia – ten matecznik „dżentelmeństwa” właśnie była angielska do cna, bez żadnego tam miziania się z Rzymem jak to Polacy lubili czynić uznając to w dodatku za sedno Polskości (tak!). Śmieszna ta forma do kardynała „najpowolniejszy syn”. Oczywiście wiem o co chodzi ale dziś to brzmi śmiesznie. Może dlatego nie używamy tych form.