Jak zwracano się do najważniejszych osób na świecie w 1911 r.

Do dzisiaj pisanie listów jest podstawową formą komunikacji z najważniejszymi osobami na świecie. Teraz, jeśli chcemy coś istotnego załatwić piszemy do prezydenta lub premiera. Przed I wojną światową pisano do cesarzy, królów i arcyksiążąt. Należało więc orientować się w należnych tytułach i zwrotach tak, by nie obrazić adresata i dojść do swego celu.

Fragment obrazu Gabriëla Metsu "Mężczyzna piszący list"
Fragment obrazu Gabriëla Metsu „Mężczyzna piszący list”

Tytuły władz i osobistości

Poniżej podaję listę zwrotów jakich należało używać w korespondencji do najważniejszych osób. Do każdego stanowiska przypisanych jest pięć formuł:

Pierwsza to tytuł używany w nagłówku listu. Druga to tytuł, którego używano w treści wiadomości. Trzecia to formuła stosowana była na końcu listu do wyrażenia czci. Czwarta służyła za podpis. Natomiast piąta to adres zapisywany na kopercie.

Wszystkie formuły pochodzą z książki: Wojciech Galant, Formy towarzyskie. Prawidła i wskazówki przyzwoitego zachowania się w różnych chwilach życia, Mikołów – Warszawa 1911.

Warto zwrócić uwagę jak stopień w hierarchii był wyrażany za pomocą tych formuł. W pierwszej kolejności podane są osoby duchowne, dalej władcy świeccy.

<<Zobacz też: Gentleman w sieci – sztuka pisania e-maili>>

Papież

Tytuł w nagłówkuOjcze święty!
Tytuł w treściWasza Świątobliwość
CześćW najgłębszej pokorze (z najgłębszą czcią) dla Waszej Świątobliwości
Podpisnajposłuszniejszy syn N. N.
AdresDo Jego Świątobliwości, Papieża (w 1911 był Pius X) w Rzymie

 

Kardynał

Tytuł w nagłówkuEminencyo! (Najprzewielebniejszy Ks. Kardynale!) Najmiłościwszy Panie!
Tytuł w treściWasza Eminencya
CześćZ najgłębszą czcią dla Waszej Eminencyi pozostaje
Podpisnajpowolniejszy syn N. N.
AdresDo Jego Eminencyi, Najprzewielebniejszego Ks. Kardynała N. N. w N.

 

Arcybiskup lub Biskup

Tytuł w nagłówkuJaśnie Wielmożny Ks. Arcybiskupie, Biskupie (Arcypasterzu)!
Tytuł w treściWasza Arcypasterska Mość!
CześćZ najgłębszem poważaniem dla Waszej Biskupiej Mości pozostaje
Podpisnajposłuszniejszy syn N. N.
AdresJego Arcybiskupiej (Biskupiej) Mości, Najprzewielebniejszemu Ks. N. N., Arcybiskupowi (Biskupowi) w N.

 

Ksiądz

Tytuł w nagłówkuWasza Wielebności (Przewielebności), Wielebny (Przewielebny) Księże (Dobrodzieju, Proboszczu, Dziekanie), Najprzewielebniejszy Ks. Kanoniku, Prałacie! itd.
Tytuł w treściWasza Przewielebność, Ks. Dobrodziej (Proboszcz itd.)
CześćZ wysoką czcią pozostaje
Podpisuniżony sługa N. N.
AdresPrzewielebny Ks. Proboszcz N. N. w N.

 

Ksieni

Tytuł w nagłówkuPrzewielebna Panno Ksieni, Dobrodziejko!
Tytuł w treściWasza Przewielebność
CześćWaszej Przewielebności cześć wyraża
Podpisuniżony sługa N. N.
AdresPrzewielebna Panna Ksieni Dobrodziejka N. N. w N.

 

Przełożona klasztoru

Tytuł w nagłówkuWielebna Matko!
Tytuł w treściWasza Wielebność
CześćWyrażam cześć wysoką
Podpisuniżony sługa N. N.
AdresWielebna Matka N. N., Przełożona klasztoru (Domu, Konwentu itd.), w N.[Do zakonnicy: Wielebna Siostro, Wasza Wielebność Wielebna Siostra (lub w skróceniu: S.) N. N. klasztor N.]

 

Cesarz niemiecki

Tytuł w nagłówkuNajmiłościwszy Panie!
Tytuł w treściWasza cesarska i królewska Mość raczy najłaskawiej (najmiłościwiej)
CześćZ najgłębszą czcią dla Waszej cesarskiej i królewskiej Mości pozostaje
Podpisnajpowolniejszy sługa N. N.
AdresDo Jego cesarskiej i królewskiej Mości, cesarza Niemiec i króla Prus

 

Cesarz austriacki

Tytuł w nagłówkuNajmiłościwszy Panie!
Tytuł w treściWasza cesarska, królewska i Apostolska Mość
CześćZ najgłębszą uległością dla Waszej cesarskiej, królewskiej i Apostolskiej Mości
Podpisnajpowolniejszy sługa N. N.
AdresDo Jego cesarskiej, królewskiej i Apostolskiej Mości, cesarza Austro-Węgier

 

Król

Tytuł w nagłówkuWasza królewska Mości! Najmiłościwszy Panie!
Tytuł w treściWasza królewska Mość
CześćW najgłębszej czci dla Waszej królewskiej Mości
Podpisnajposłuszniejszy sługa N. N.
AdresDo Jego królewskiej Mości, króla N. N.

 

Panujący książę

Tytuł w nagłówkuNajmiłościwszy Panie! Jaśnie Oświecony Panie!
Tytuł w treściWasza królewska Wysokość
CześćW najgłębszej czci dla Waszej królewskiej Wysokości
Podpisnajposłuszniejszy sługa N. N.
AdresDo Jego królewskiej Wysokości, ks. N. N. w N., Władcy N.

 

Arcyksiążę

Tytuł w nagłówkuWasza arcyksiążęca Mości! (Wysokości!) Najłaskawszy Arcyksiążę i Panie!
Tytuł w treściWasza królewska (cesarska) Wysokość
CześćZ najgłębszą czcią dla Waszej królewskiej (cesarskiej) Wysokości pozostaję
Podpisnajpoddańszy sługa N. N.
AdresDo Jego królewskiej (cesarskiej) Wysokości, Arcyksięcia N. w N.

Książę i członkowie niegdyś panujących Domów książęcych

Tytuł w nagłówkuJaśnie Oświecony Książę i Panie!
Tytuł w treściWasza Jaśnie Oświecona Mość
CześćW najgłębszej czci dla Waszej Jaśnie Oświeconej Mości
Podpisnajuniżeńszy sługa N. N.
AdresJego Jaśnie Oświeconej Mości, Księciu N. w N.

Minister

Tytuł w nagłówkuWasza Ekscellencyo!
Tytuł w treściWasza Ekscellencya
CześćNajgłębszą cześć dla Waszej Ekscellencyi wyraża
Podpisnajpoddańszy sługa N. N.
AdresDo Jego Ekscellencyi N. N., Ministra … itd.

Hrabia lub baron

Tytuł w nagłówkuJaśnie Wielmożny Panie Hrabio!
Tytuł w treściJaśnie Wielmożny Pan Hrabia
CześćZ największą czcią dla zostaję, Jaśnie Wielmożnego Pana
Podpisuniżony sługa N. N.
AdresJaśnie Wielmożny Pan Hrabia N. N. w N.

Do zwykłych osób

Tytuł w nagłówkuWielmożny Panie! Wasza Mości!
Tytuł w treściWielmożny Pan, Wasza Mość
CześćZ rzetelną czcią i poważaniem, Wielmożnego Pana
Podpisuniżony sługa N. N.
AdresWielmożny Pan N. N. w N.

Co sądzicie o podpisywaniu się „najpoddańszy sługa” itp.? Myślę, że pod tym względem trudno byłoby nam wrócić w tamte czasy.

  • gluth

    Najpoddańszy sługa? Nie ma problemu, ale dziewczyna musi być fajna. 😉

    • Karol

      To chyba rzeczywiście blog o modzie, bo wyczuwam pantofla. 😉

  • agent0798

    Gdy mowa jest o „zwyklych osobach” to chodzi chyba o ludziach przynajmniej równych z nadawca? Jakoś nie mogę sobie wyobrazić, aby ktoś z wyzszych swer pisał do kogoś nie tak ważnego z podpisem „unizony sluga”.

    • Do takich osób w ogóle nie pisano listów z prośbami.

  • Jestem pod wrażeniem jak ludzie kiedyś się do siebie odnosili. W dzisiejszych czasach jest to nie do pomyślenia.

  • Marcus B.

    Do dzisiaj zostały, wówczas praktykowane zwroty – do Papieża „Wasza Świątobliwość”, i do kardynała „Eminencja”. Natomiast zastanawia mnie, że nie ma obecnie używanego do arcybiskupów/biskupów „Ekscelencjo”.
    Pamiętam jak na bierzmowaniu, gdy pisaliśmy podanie do biskupa, ks. proboszcz podawał tytuł „Jego Eskcelencja Arcybiskup Metropolita Częstochowski ks. dr …” 🙂

  • A co ze zwrotem „szanowny panie”? Moja babcia kiedyś opowiadał mi jak ją razi powszechne używanie tego zwrotu, gdyż przed wojną zwracano się tak tylko do osób, które na określenie wielmożną zdecydowanie nie zasługiwały. Teraz zaś sam jak piszę czasem list to stawiam przed nazwiskiem „sz. p.”. Jak to jest?

  • Dorota

    Kiedyś, jeszcze jako dziecko, zapytałam o „wielmożnego” i „szanownego” moją Mamę, ponieważ wtedy (czyli jakieś 20 lat temu) jeszcze się czasem zdarzały listy z takimi nagłówkami. Mama mi wytłumaczyła, że obecnie zwrot „wielmożny pan” jest nieco archaiczny, bo raczej już nie ma w Polsce powojennej Wielmożów i na obecne czasy zwrot „szanowny pan” jest po prostu bardziej na miejscu i bez zbędnej „pompy”
    Mnie to do dzisiejszego dnia przekonuje i zawsze używam w korespondencji „szanowny/szanowna”.
    Pozdrawiam wszystkich i życzę miłej niedzieli 🙂

  • Piotr

    Ciekawe jest to, że obecnie takie i inne tytuły w tekstach np. o polityce stosuje p. Janusz Korwin-Mikke, który(oprócz wymienionych) stosuje tytuł Wielce czcigodny i Wielce szanowny jeśli pisze o pośle i senatorze.

    • Atanataro

      Janusz Korwin-Mikke jest, mówiąc dość skrótowo i pobieżnie, pewnym rodzajem konserwatysty, więc hołduje tym dawnym zasadom zwracania się do pewnych ludzi. Zwrot „Wielce Czcigodny” jest zwrotem honorowym, którego należy używać w stosunku do posła izby niższej (marszałek/spiker/przewodniczący izby niższej jest tytułowany Najczcigodniejszym), a „Wielce Dostojny” – w stosunku do posła izby wyższej (i szef tej izby jest wówczas „Najdostojniejszy”). W Anglii zwroty te są nadal praktykowane, z tym, że ich dosłowne brzmienie jest nieco inne, są to Honourable, Right Honourable, Most Honourable, Noble etc.

      • jarjak

        A propos, jakiś czas temu natrafiłem na artykuł w BBC głoszący, że w Polsce politycy zwroacają się do siebie nad wyraz uprzejmie. Jako przykład podano następujące stwierdzenie:
        „Panie! Pan jesteś idiota!”
        przetłumaczone jako:
        „Sir! You are an idiot, sir.”

  • vrr

    A dlaczego ktoś kto nie jest katolikiem miałby się określać jako „posłuszny” papieżowi? Już nie wspomnę o tym że Anglia – ten matecznik „dżentelmeństwa” właśnie była angielska do cna, bez żadnego tam miziania się z Rzymem jak to Polacy lubili czynić uznając to w dodatku za sedno Polskości (tak!). Śmieszna ta forma do kardynała „najpowolniejszy syn”. Oczywiście wiem o co chodzi ale dziś to brzmi śmiesznie. Może dlatego nie używamy tych form.