Do dzisiaj pisanie listów jest podstawową formą komunikacji z najważniejszymi osobami na świecie. Teraz, jeśli chcemy coś istotnego załatwić piszemy do prezydenta lub premiera. Przed I wojną światową pisano do cesarzy, królów i arcyksiążąt. Należało więc orientować się w należnych tytułach i zwrotach tak, by nie obrazić adresata i dojść do swego celu.

Fragment obrazu Gabriëla Metsu "Mężczyzna piszący list"

Fragment obrazu Gabriëla Metsu „Mężczyzna piszący list”

Tytuły władz i osobistości

Poniżej podaję listę zwrotów jakich należało używać w korespondencji do najważniejszych osób. Do każdego stanowiska przypisanych jest pięć formuł:

Pierwsza to tytuł używany w nagłówku listu. Druga to tytuł, którego używano w treści wiadomości. Trzecia to formuła stosowana była na końcu listu do wyrażenia czci. Czwarta służyła za podpis. Natomiast piąta to adres zapisywany na kopercie.

Wszystkie formuły pochodzą z książki: Wojciech Galant, Formy towarzyskie. Prawidła i wskazówki przyzwoitego zachowania się w różnych chwilach życia, Mikołów – Warszawa 1911.

Warto zwrócić uwagę jak stopień w hierarchii był wyrażany za pomocą tych formuł. W pierwszej kolejności podane są osoby duchowne, dalej władcy świeccy.

<<Zobacz też: Gentleman w sieci – sztuka pisania e-maili>>

Papież

Tytuł w nagłówkuOjcze święty!
Tytuł w treściWasza Świątobliwość
CześćW najgłębszej pokorze (z najgłębszą czcią) dla Waszej Świątobliwości
Podpisnajposłuszniejszy syn N. N.
AdresDo Jego Świątobliwości, Papieża (w 1911 był Pius X) w Rzymie

 

Kardynał

Tytuł w nagłówkuEminencyo! (Najprzewielebniejszy Ks. Kardynale!) Najmiłościwszy Panie!
Tytuł w treściWasza Eminencya
CześćZ najgłębszą czcią dla Waszej Eminencyi pozostaje
Podpisnajpowolniejszy syn N. N.
AdresDo Jego Eminencyi, Najprzewielebniejszego Ks. Kardynała N. N. w N.

 

Arcybiskup lub Biskup

Tytuł w nagłówkuJaśnie Wielmożny Ks. Arcybiskupie, Biskupie (Arcypasterzu)!
Tytuł w treściWasza Arcypasterska Mość!
CześćZ najgłębszem poważaniem dla Waszej Biskupiej Mości pozostaje
Podpisnajposłuszniejszy syn N. N.
AdresJego Arcybiskupiej (Biskupiej) Mości, Najprzewielebniejszemu Ks. N. N., Arcybiskupowi (Biskupowi) w N.

 

Ksiądz

Tytuł w nagłówkuWasza Wielebności (Przewielebności), Wielebny (Przewielebny) Księże (Dobrodzieju, Proboszczu, Dziekanie), Najprzewielebniejszy Ks. Kanoniku, Prałacie! itd.
Tytuł w treściWasza Przewielebność, Ks. Dobrodziej (Proboszcz itd.)
CześćZ wysoką czcią pozostaje
Podpisuniżony sługa N. N.
AdresPrzewielebny Ks. Proboszcz N. N. w N.

 

Ksieni

Tytuł w nagłówkuPrzewielebna Panno Ksieni, Dobrodziejko!
Tytuł w treściWasza Przewielebność
CześćWaszej Przewielebności cześć wyraża
Podpisuniżony sługa N. N.
AdresPrzewielebna Panna Ksieni Dobrodziejka N. N. w N.

 

Przełożona klasztoru

Tytuł w nagłówkuWielebna Matko!
Tytuł w treściWasza Wielebność
CześćWyrażam cześć wysoką
Podpisuniżony sługa N. N.
AdresWielebna Matka N. N., Przełożona klasztoru (Domu, Konwentu itd.), w N.[Do zakonnicy: Wielebna Siostro, Wasza Wielebność Wielebna Siostra (lub w skróceniu: S.) N. N. klasztor N.]

 

Cesarz niemiecki

Tytuł w nagłówkuNajmiłościwszy Panie!
Tytuł w treściWasza cesarska i królewska Mość raczy najłaskawiej (najmiłościwiej)
CześćZ najgłębszą czcią dla Waszej cesarskiej i królewskiej Mości pozostaje
Podpisnajpowolniejszy sługa N. N.
AdresDo Jego cesarskiej i królewskiej Mości, cesarza Niemiec i króla Prus

 

Cesarz austriacki

Tytuł w nagłówkuNajmiłościwszy Panie!
Tytuł w treściWasza cesarska, królewska i Apostolska Mość
CześćZ najgłębszą uległością dla Waszej cesarskiej, królewskiej i Apostolskiej Mości
Podpisnajpowolniejszy sługa N. N.
AdresDo Jego cesarskiej, królewskiej i Apostolskiej Mości, cesarza Austro-Węgier

 

Król

Tytuł w nagłówkuWasza królewska Mości! Najmiłościwszy Panie!
Tytuł w treściWasza królewska Mość
CześćW najgłębszej czci dla Waszej królewskiej Mości
Podpisnajposłuszniejszy sługa N. N.
AdresDo Jego królewskiej Mości, króla N. N.

 

Panujący książę

Tytuł w nagłówkuNajmiłościwszy Panie! Jaśnie Oświecony Panie!
Tytuł w treściWasza królewska Wysokość
CześćW najgłębszej czci dla Waszej królewskiej Wysokości
Podpisnajposłuszniejszy sługa N. N.
AdresDo Jego królewskiej Wysokości, ks. N. N. w N., Władcy N.

 

Arcyksiążę

Tytuł w nagłówkuWasza arcyksiążęca Mości! (Wysokości!) Najłaskawszy Arcyksiążę i Panie!
Tytuł w treściWasza królewska (cesarska) Wysokość
CześćZ najgłębszą czcią dla Waszej królewskiej (cesarskiej) Wysokości pozostaję
Podpisnajpoddańszy sługa N. N.
AdresDo Jego królewskiej (cesarskiej) Wysokości, Arcyksięcia N. w N.

Książę i członkowie niegdyś panujących Domów książęcych

Tytuł w nagłówkuJaśnie Oświecony Książę i Panie!
Tytuł w treściWasza Jaśnie Oświecona Mość
CześćW najgłębszej czci dla Waszej Jaśnie Oświeconej Mości
Podpisnajuniżeńszy sługa N. N.
AdresJego Jaśnie Oświeconej Mości, Księciu N. w N.

Minister

Tytuł w nagłówkuWasza Ekscellencyo!
Tytuł w treściWasza Ekscellencya
CześćNajgłębszą cześć dla Waszej Ekscellencyi wyraża
Podpisnajpoddańszy sługa N. N.
AdresDo Jego Ekscellencyi N. N., Ministra … itd.

Hrabia lub baron

Tytuł w nagłówkuJaśnie Wielmożny Panie Hrabio!
Tytuł w treściJaśnie Wielmożny Pan Hrabia
CześćZ największą czcią dla zostaję, Jaśnie Wielmożnego Pana
Podpisuniżony sługa N. N.
AdresJaśnie Wielmożny Pan Hrabia N. N. w N.

Do zwykłych osób

Tytuł w nagłówkuWielmożny Panie! Wasza Mości!
Tytuł w treściWielmożny Pan, Wasza Mość
CześćZ rzetelną czcią i poważaniem, Wielmożnego Pana
Podpisuniżony sługa N. N.
AdresWielmożny Pan N. N. w N.

Co sądzicie o podpisywaniu się „najpoddańszy sługa” itp.? Myślę, że pod tym względem trudno byłoby nam wrócić w tamte czasy.